Pożegnanie Profesora Aleksandra Duliczenki (30.10.1941 – 4.03.2026)

Ze smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Profesora Aleksandra Duliczenki (30.10.1941 – 4.03.2026) członka Instytutu Kaszubskiego (1997), wybitnego językoznawcy i slawisty, związanego głównie z Uniwersytetem w Tartu w Estonii.

W 1981 roku opisał kaszubszczyznę obszernie (s. 340-409) w monografii Славянские литературные микроязыки. Вопросы становления и развития (tzn. Słowiańskie mikrojęzyki literackie. Problemy tożsamości i rozwoju), od tego czasu bardziej szczegółowo pracował nad językiem kaszubskim. W 1994 realizował projekt naukowy „Zarys historii kaszubologii w Rosji”, w wyniku którego odnalazł wiele cassubianów w archiwach badaczy rosyjskich: P. Prejsa, A. F. Hilferdinga i I.I. Sriezniewskiego, co opisał w artykule Из архивных кашубологических находок в России: первая рукописная кашубская грамматика и другие документы XVIII–XIX вв., opublikowanym w materiałach pokonferencyjnych pt. Badania kaszuboznawcze w XX wieku (Gdańsk 2001, pod red. J. Borzyszkowskiego i C. Obracht-Prondzyńskiego). Najciekawsze znaleziska z archiwów rosyjskich opracował i opublikował z komentarzem naukowym, m.in. Замечания о наречии кашебском (1997), znane w tłumaczeniu i z komentarzem Floriana Ceynowy jako Móje spóstrzeżenjo prze przezeranju wuvog Ismaela Sreznjevskjeho nad mówą kaszebską. W spuściźnie po Sriezniewkim odnalazł rękopis tzw. sanktpetersburskiej gramatyki kaszubskiej Ceynowy (rkp 1860), który opublikował wraz z W. Lehfeldtem – opatrzywszy pracę Ceynowy obszernym komentarzem i porównaniem z gramatyką wydaną w 1879 r. – jako Kurze Betrachtungen über die kaßubische Sprache, als Entwurf zur Grammatik (Göttingen 1998). O tym znalezisku i wynikach badań informował w „Pomeranii” w 1996 r. (nr 4, s. 31-33).

Autor wielu artykułów publikowanych w czasopismach, które przyczyniły do rozwoju badań kaszubologicznych i upowszechniały wiedzę o Kaszubach, np. К истории этнонимов кашубы и словинцы („Slavia Occidentalis” 51, 1994, s. 29-33), К незатухающему спору о словинцах и словинском языке (еще один скромный голос). Do nie wygasającego sporu o Słowińcach i języku słowińskim (jeszcze jeden skromny głos) („Rocznik Gdański”, 1995, s. 83-91); Manuskript „Kaschuben” aus den 40-er Jahren des XIX. Jahrhunderts von I. I. Sreznjevskij. Originaltext mit Kommentar, „Cassubia Slavica”, 2003, 1, s.44-52, Une page de l’histoire de la germanisation des slaves. Les Slovinces de Poméranie. „Slavica Occitania”, 20/2005, s. 185–192.

Prof. Duliczenko, twórca teoretycznych podstaw badań nad słowiańskimi mikrojęzykami literackimi, definiował kaszubski jako samodzielny mikrojęzyk słowiański. Zamieścił wybór z piśmiennictwa kaszubskiego w chrestomatii Славянские литературные микроязыки. Образцы текстов (Tartu, t.1 i 2, 2003-2004) i szeroko opisał język kaszubski w perspektywie historycznej i współczesnej w dwutomowym dziele Основы славянской филологии [Podstawy filologii słowiańskiej]. T. I Историко-етнографическая и етнолингвистическая проблематика, T. II Лингвистическая проблематика (Opole 2011). W wywiadzie z 2015 r. („Poznańskie Studia Slawistyczne” 2015, nr 8) przyznał, że mikrofilologia kaszubska, choć wiele zawdzięczać może wysiłkom polonistycznym, wypracowała już swoją odrębność.